Materiał
Hardware · Materiały · Deep Tech

Drukowane klocki z MIT same rozpoznają, w jaki kształt je złożono

Poziom gotowości3 / 9Dowód koncepcji
AutorRTRedakcja TRL09
Opublikowano
Czas czytania11 min

Jeden wydrukowany klocek ma trzy stabilne stany. Jeśli dodasz drugi i obrócisz go za pewien próg, stany nie dokładają się po jednym – zaczynają się mnożyć. Dwadzieścia cztery takie klocki i dwadzieścia cztery łączniki dają mebel o wymiarach 40 na 30 na 110 centymetrów, który sam rozpoznaje, czy jest stolikiem do herbaty, krzesłem ze schowkiem, czy płaską płytą do schowania pod stołem. Inteligencja nie siedzi w chmurze ani w osobnym pudełku z czujnikami. Siedzi w geometrii: każdy kształt zamyka inny obwód.

Pracę „Bifur-circuits: Interactive and Modular Metamaterial Building Blocks Via Bifurcated Geometries” przedstawiono na konferencji ACM UIST 2026. Główną autorką jest Marwa AlAlawi, doktorantka inżynierii mechanicznej z MIT. Współkierują nią Ticha Sethapakdi i profesor Stefanie Mueller z grupy Human-Computer Interaction w CSAIL. W zespole są też badacze z University of Tokyo (Yasuaki Kakehi, Yoshihiro Kawahara) i University of Michigan (Junyi Zhu). DOI: 10.1145/3830398.3830613.

Od trzech kształtów do chmury kombinacji

Metamateriały mechaniczne to struktury z powtarzalnych jednostek. Ich zachowanie – rozciąganie, zginanie, skręcanie – zapisuje się w geometrii, a nie w egzotycznym składzie chemicznym. Szczególny przypadek to materiały auksetyczne: kiedy je ciągniesz, nie zwężają się, tylko robią się szersze.

Taki auksetyczny wzór z kirigami zespół Mueller już wcześniej zamienił w antenę, która przyjmowała trzy kształty i przez to zmieniała zakres częstotliwości bez skomplikowanych ruchomych części. Trzy stany wystarczały na pokaz, ale zamykały dalszą drogę. Jeśli chcesz więcej kształtów, klasyczna jednostka ci ich nie da: po wydrukowaniu ma tyle stanów, ile zaprojektowałeś, i koniec.

Bifur-circuits przełamują to ograniczenie na dwa sposoby naraz. Po pierwsze, moduły można dokładać i zdejmować jak klocki. Po drugie, połączone jednostki umieją się „rozwidlić”: po przekroczeniu pewnego progu geometrycznego struktura wskakuje w nowy, stabilny kształt. AlAlawi porównuje to do linijki, którą powoli wyginasz, trzymając za końce, aż nagle, po przekroczeniu progu, linijka się ugina i zostaje w nowej pozycji. W module ten próg pojawia się, gdy sąsiednie klocki obracają się wokół punktu podparcia.

Liczby są konkretne i pochodzą z publikacji, nie z materiałów reklamowych. Jeden klocek ma trzy stany: otwarty oraz dwa zamknięte, osiągane przez obrót. Gdy dołączysz drugi klocek prostopadle i pozwolisz na bifurkację, konfiguracji jest już pięć. Zamknięta pętla 2×2×1 przy ustalonym ustawieniu łączników daje dziewięć kształtów: pięć prostych, symetrycznych, i cztery wygięte. Jeśli zmienisz też orientację łączników, ten sam zestaw 2×2×1 może przyjąć ponad dwadzieścia dwa warianty. Ogólny wzór, który podają autorzy, jest wykładniczy: liczba konfiguracji rośnie proporcjonalnie do trójki podniesionej do potęgi równej iloczynowi liczby jednostek wzdłuż osi X, Y i Z.

To pierwszy skok skali. Nie chodzi o „trochę więcej kształtów”: jedna dodatkowa kostka otwiera całą nową gałąź drzewa. AlAlawi mówi wprost: wystarczy dołożyć jedną jednostkę, a z tej samej struktury dostajesz znacznie więcej kombinacji.

Prąd, który nie wymaga osobnej wiązki kabli

Sam ruchomy mebel to jeszcze nie interfejs. Żeby struktura mogła zareagować – uruchomić grę, zmienić napis na drzwiach, przekazać sterownikowi, jaki ma kształt – musi ten kształt najpierw rozpoznać. Wcześniejsze systemy zwykle rozdzielały te dwa światy. Warstwa mechaniczna odpowiadała za kształt. Elektronika była osobnym zestawem klocków przykręconych albo wetkniętych w obudowę. Żeby zmienić geometrię, często trzeba było wszystko rozłożyć i poprzewlekać przewody od nowa.

W Bifur-circuits ścieżki przewodzące są wdrukowane w samą strukturę. Klocek metamateriału i łącznik powstają z tworzywa nieprzewodzącego, a w środku biegną ścieżki z elastycznego, przewodzącego filamentu Filaflex 92A. Korpus jednostki drukuje się z TPU Sainsmart 95A, łączniki – z PLA, żeby były sztywniejsze. Ścieżki przewodzące mają co najmniej 1,5 milimetra szerokości i tyle samo odstępu od sąsiednich, żeby przy zginaniu nie powstał przypadkowy styk.

Gdy jednostka przyjmuje jeden z trzech stanów, określone krawędzie wewnątrz schodzą się i zamykają obwód właściwy tylko dla tego stanu. Łącznik ma cztery porty z osobnymi liniami danych i zegara. Wyznaczony „korzeń” pyta sąsiadów, kim są i z kim sami są połączeni, i tak rekurencyjnie – magistralą I2C – składa mapę całego zestawu. Na wyjściu dostaje się uporządkowane dane i plik JSON, który odczytuje program rozpoznający kształt. Żadnej plątaniny kabli między klockami: jedyny przewód, którego system potrzebuje, biegnie do płytki na wierzchu łącznika-korzenia. Pozostałe styki mieszczą się w złączu w kształcie litery T, wsuwanym pod kątem, ze zbieżnością pięciu stopni, żeby nie dało się wetknąć klocka odwrotnie i zamienić plusa z minusem.

Autorzy przygotowali też edytor w Fusion 360 oraz narzędzie w Javie i C++, które na bieżąco rozpoznaje kształt i pozwala przypisać mu zachowanie. Najmniejsza jednostka, jaką dopuszcza edytor, ma bok 20 milimetrów i grubość 28 milimetrów – tyle trzeba, żeby zmieścić złącza i zachować odstępy. Według tych samych zasad można złożyć linię, płaszczyznę albo pełną bryłę. To drugi skok skali: od ścieżki grubej jak zapałka do mebla, który mówi drzwiom, czym właśnie się stał.

Dziesięć tysięcy ściśnięć i pięć sekund na dwadzieścia klocków

Największym ograniczeniem projektu okazał się przewodzący filament, który trzeba zginać tysiące razy, a on nadal musi przewodzić prąd. AlAlawi przyznaje, że to materiał dyktował, jak w ogóle może wyglądać rozpoznawanie stanu między klockami.

Zespół sprawdził to gruntownie. Cztery próbki z pełnym wypełnieniem ścieżek i zawiasem o stosunku szerokości do długości 3:2 oraz stałej szerokości 1,5 milimetra ściskano w analizatorze tekstury po dziesięć tysięcy cykli: w jednej orientacji, w drugiej i na przemian. Osobną próbkę zgniatano ręcznie, tak jak robiłby to człowiek przy zabawie albo przestawianiu mebla. Co tysiąc cykli mierzono opór na czterech złączach. Po dziesięciu tysiącach ściśnięć – i po dziesięciu tysiącach obrotów, jak autorzy piszą w podsumowaniu – połączenie elektryczne nadal działało. To jeszcze nie certyfikat meblarski na dekadę użytkowania. Ale to liczba, która pozwala traktować wdrukowany obwód jako coś więcej niż pokaz na jedną konferencję.

Drugie pytanie dotyczy czasu. Ile trwa rozpoznanie, jaki kształt ma łańcuch klocków? Opóźnienie rośnie liniowo z liczbą jednostek. Według streszczenia pracy rozpoznanie dwudziestu jednostek trwa około pięciu sekund. Dokładniej: zmierzony czas opisuje prosta t = 256,2 × m − 472, z dopasowaniem R² = 0,9727, przy łańcuchu dwudziestu płytek i rezystorach 27 kiloomów między węzłami (celowo dobranych tak, by miały mniej więcej dwa razy większą wartość niż zmierzony opór najdłuższej ścieżki). Dla porównania najdłuższa zmierzona ścieżka danych miała około 13 kiloomów w największej jednostce i około 15 kiloomów w najmniejszej. Pięć sekund na dwadzieścia klocków to za dużo dla gry wymagającej natychmiastowej reakcji, ale wystarczy, żeby mebel zdążył zmienić napis na drzwiach, zanim usiądziesz z książką.

Mebel, który mówi drzwiom, czym jest, i kontroler, który sam wybiera grę

Zespół pokazał dwa zastosowania w dwóch skalach.

Pierwsze to mebel z 24 jednostek metamateriału i 24 łączników. W pełni rozłożony ma 40 na 30 na 110 centymetrów i staje się dużym, otwartym stolikiem – wtedy cyfrowy napis przy drzwiach zaprasza gości. Złożony tak, że w środku zostaje otwór, zamienia się w krzesło ze schowkiem pod siedziskiem. System rozpoznaje, że ktoś usiadł do czytania, i napis zmienia się na angielskie „Busy reading”. Trzeci pokazany stan to płaska płyta bez otworu: żeby ją uzyskać, zdejmuje się narożne łączniki typu AB i obraca je równolegle do łączników liniowych. Taki blat można schować na półkę albo pod stół.

Drugie zastosowanie mieści się w dłoniach. Ten sam zestaw staje się kontrolerem, który bez dodatkowych nakładek przyjmuje różne chwyty. W pierwszym stanie składa się w kierownicę i uruchamia grę wyścigową. W drugim zapada się w gąbkę, którą w tej samej grze „myje się” szybę samochodu. Kiedy ściska się go jak pompkę, przełączając między stanem trzecim i czwartym, pompuje się wirtualną oponę. Ponieważ zaprogramowane stany są symetryczne, wystarczy jeden łącznik-korzeń i odczyt z dwóch jednostek, żeby wiedzieć, jaki kształt ma cały kontroler.

To pokazy laboratoryjne, a nie produkty ze sklepu. Autorzy piszą o przyszłych meblach pomagających zmieniać pozycję po urazie, o chwytakach miękkich robotów, które pozostają zasilane mimo zmiany kształtu, i o schronieniach, które mogłyby dostosowywać się do warunków po klęsce żywiołowej. Tych rzeczy jeszcze nie zbudowali. Zbudowali zestaw, w którym sam kształt jest czujnikiem.

Czego te klocki jeszcze nie potrafią

Uczciwy opis musi uwzględniać ograniczenia, bo bez nich łatwo obiecać za dużo.

Przewodzący filament ma wysoką rezystywność: 3,9 oma na centymetr. W parach łącznik–jednostka, od największej do najmniejszej, opór na plusie wynosi od 15 do 25 kiloomów, a na masie od 13,5 do 25 kiloomów. Magistrala danych nadal działa, ale prądu zasilającego nie da się niezawodnie przesłać ścieżkami do kolejnych płytek. Dlatego na każdej płytce jest osobny akumulator litowo-polimerowy o pojemności 62 miliamperogodzin. Przy ciągłym nasłuchiwaniu starcza na około 45 minut. Czas pracy można wydłużyć, usypiając układ i budząc go przerwaniem albo wyłączając klocki, które akurat nie muszą nasłuchiwać – to jednak obejście problemu, a nie rozwiązanie. Idealny, giętki przewodnik pozwoliłby zasilać cały zestaw z jednego klocka. Takiego materiału zespół nie miał.

Druga cecha wynika z samego TPU. Tworzywo jest lepkosprężyste, więc struktura pamięta niedawny kształt i chętniej do niego wraca. We wstępnych pomiarach ta skłonność utrzymywała się ponad dwanaście godzin, nawet w najmniejszych jednostkach. Można ją „przepisać”, przytrzymując zestaw w nowej pozycji, ale to nie jest trwała pamięć mechaniczna, jaką daje sprężyna czy zapadka. W większych, cieńszych zawiasach bistabilność może utrzymać sama geometria; w mniejszych pomagają magnesy neodymowe N45 umieszczane w trakcie druku.

Są też ograniczenia po stronie oprogramowania i szybkości. Program rozpoznaje stany wygięte, ale nie pokazuje ich jeszcze w podglądzie. W planach jest w pełni bezprzewodowa praca przez Wi-Fi – płytki mają mikrokontroler RP2040, który teoretycznie potrafi nadawać – ale autorzy nie twierdzą, że zestaw już działa całkowicie bez kabla podłączonego do korzenia. Czas rozpoznawania rośnie z długością łańcucha; jeśli kształtów jest niewiele i są znane z góry, nie trzeba budzić wszystkich sąsiadów.

To TRL około 3: jest proces druku z dwóch materiałów, jest edytor, jest pomiar wytrzymałości i opóźnienia, są dwa działające pokazy. Nie ma normy meblarskiej, nie ma wieloletniego testu zmęczeniowego, nie ma cennika ani linii produkcyjnej, która wypuszczałaby takie klocki jak towar z katalogu.

Co z tego mają projektanci w Polsce i w Europie

Bifur-circuits nie są meblem z Ikei ani protezą z refundacji. Są zestawem do szybkiego prototypowania przedmiotów, które mają jednocześnie zmieniać kształt i wiedzieć, jaki kształt właśnie przyjęły. To ważna różnica. Polski przemysł meblarski i rosnąca sieć pracowni druku przestrzennego – od uczelnianych laboratoriów po małe studia projektowe – od lat potrafią drukować z elastycznego TPU. Brakowało nie filamentu, tylko pomysłu, jak w tę samą geometrię wpleść obwód, który nie pęka po tysiącach zgięć i nie wymaga osobnej wiązki przewodów przy każdej zmianie formy.

Komuś, kto projektuje sprzęt rehabilitacyjny, tymczasowy stolik przy łóżku albo kontroler, który starsza osoba składa w wygodniejszy chwyt, taki zestaw skraca drogę od szkicu do przedmiotu, który można wziąć do ręki i sprawdzić. Nie zastępuje badań klinicznych ani certyfikacji wyrobu medycznego. Pozwala jednak usiąść z fizjoterapeutą przy stole i podczas jednego spotkania wypróbować kilka geometrii, zamiast zamawiać osobny prototyp dla każdej z nich.

Są też twarde ograniczenia, które europejski producent zobaczy od razu. Osobna bateria w każdym łączniku i trzy kwadranse ciągłej pracy to jeszcze nie produkt konsumencki. Pięć sekund na rozpoznanie dwudziestu jednostek wystarczy meblowi, ale nie maszynie, która musi złapać spadający przedmiot. Filament przewodzący o rezystywności kilku omów na centymetr pozostanie wąskim gardłem, dopóki ktoś nie znajdzie giętszego i lepiej przewodzącego odpowiednika, który nadal da się drukować razem z TPU w jednym procesie.

Pracę sfinansowały m.in. japoński program ASPIRE i bahrajński Crown Prince International Scholarship Program. To znak, że temat leży na styku projektowania interakcji, mechaniki i elektroniki materiałowej, a nie w jednej szufladzie z napisem „nowe tworzywo”. W Europie naturalnymi partnerami są pracownie wzornictwa, laboratoria miękkiej robotyki i firmy, które już drukują z kilku materiałów naraz. Nie potrzebują licencji na słowo „Bifur-circuits”, żeby zrozumieć zasadę: kształt zamyka obwód, a obwód mówi strukturze, czym jest.

Inteligencja zostaje w geometrii

AlAlawi podsumowuje to zdaniem, które warto zostawić bez ozdobników. Metamateriały pozwalają składać skomplikowane mechanizmy z powtarzalnych jednostek. Bifur-circuits idą o krok dalej: wykorzystują geometrię, żeby wdrukować w sprzęt odrobinę własnej inteligencji. Jeden klocek zna trzy stany. Drugi, dołożony, mnoży możliwości. Dwadzieścia cztery pary klocków i łączników tworzą mebel wysokości człowieka, który nie pyta chmury, czy jest stolikiem, tylko zamyka inny obwód i wysyła drzwiom nowy napis.

Od półtoramilimetrowej ścieżki do stu dziesięciu centymetrów blatu prowadzi ta sama zasada. Nie dosztukowuje się elektroniki do mebla. Drukuje się mebel, który jest elektroniką. Reszta – lepszy przewodnik, dłuższa praca na baterii, szybsze rozpoznawanie, normy i cena – to już nie kwestia pomysłu, tylko skali produkcji. Sam pomysł jest prosty jak wygięcie linijki: po przekroczeniu progu kształt się zmienia, a wraz z nim obwód, który ten kształt zamyka.

Bibliografia

  1. AlAlawi M., Zheng R., Negm A., Li J., Li E. J., Kakehi Y., Kawahara Y., Zhu J., Sethapakdi T., Mueller S. Bifur-circuits: Interactive and Modular Metamaterial Building Blocks Via Bifurcated Geometries. Proceedings of the 39th Annual ACM Symposium on User Interface Software and Technology (UIST ’26) (2026). DOI: 10.1145/3830398.3830613
  2. AlAlawi M., Zheng R., Ahn S., Yan K., Sethapakdi T., Zhu J., Mueller S. Meta-antenna: Mechanically Frequency Reconfigurable Metamaterial Antennas. Proceedings of the 38th Annual ACM Symposium on User Interface Software and Technology (UIST ’25) (2025). DOI: 10.1145/3746059.3747760
  3. Zewe A. MIT engineers create a system for building shape-changing smart devices. MIT News (27 sierpnia 2026). https://news.mit.edu/2026/mit-engineers-create-system-for-building-shape-changing-smart-devices-0827
  4. MIT HCI Engineering Group. Bifur-circuits: Interactive and Modular Metamaterial Building Blocks Via Bifurcated Geometries (strona projektu z pełnym tekstem). https://hcie.csail.mit.edu/research/Bifur-circuit/bifur-circuits.html

Komentarze· 0

Brak komentarzy. Dodaj pierwszy.

Dodaj komentarz