
Po jednej kroplówce własnych komórek szpiku kobiety z osteoporozą rzadziej łamały kości
Dziesięć kobiet z zaawansowaną osteoporozą dostało jedną kroplówkę z własnych komórek szpiku, którym w laboratorium dopisano cukrowy „adres” prowadzący do kości. W dwóch latach przed zabiegiem w całej grupie dochodziło średnio do ośmiu złamań rocznie. W dwóch latach po zabiegu – do pół złamania rocznie, czyli o 94 proc. rzadziej. Wyniki pierwszej próby na ludziach opisali w „Cell” lekarze i biolodzy ze szpitala Virgen de la Arrixaca i Uniwersytetu w Murcji razem z Robertem Sacksteinem z Miami. To jeszcze nie lek, tylko dziesięć pacjentek bez grupy kontrolnej, ale historia, która za tym stoi, dobrze pokazuje, gdzie terapie komórkowe zwykle się zacinają.
Ściana: komórki, które nie docierają na miejsce
Osteoporoza zaczyna się wtedy, gdy organizm rozkłada kość szybciej, niż zdąży ją odbudować. Beleczki w środku kości cienieją, a szkielet pęka po zwykłym potknięciu. Dostępne leki w większości hamują rozkład kości. Tylko kilka z nich pobudza jej budowę i podaje się je przez ograniczony czas.

Rys. 1. Wnętrze kości gąbczastej: po lewej zdrowa kość, po prawej kość z osteoporozą – beleczki są cieńsze i jest ich mniej, więc kość łatwiej pęka. Ilustracja: Laboratoires Servier (Servier Medical Art), Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0; zestawienie TRL09.
Od lat kusi więc inna droga: dostarczyć do kości komórki, które same ją budują. Takie komórki istnieją. To mezenchymalne komórki macierzyste i zrębowe, w skrócie MSC, czyli komórki szpiku, z których powstają osteoblasty – budowniczowie kości. Łatwo je pobrać i namnożyć w laboratorium.
Kłopot zaczyna się po podaniu do żyły. MSC mają 20–30 mikrometrów średnicy, więcej niż najmniejsze naczynia płuc. Badacze z Teksasu opisali w 2009 roku, że przy pierwszym przejściu przez krwiobieg większość takich komórek utyka właśnie w płucach. Te, które przejdą dalej, rzadko same trafiają do szpiku.
Fałszywy trop: winne są stare komórki
Przez lata wydawało się, że problem tkwi gdzie indziej. Skoro u starszej osoby z osteoporozą kość się nie odbudowuje, to może jej własne komórki szpiku są po prostu zużyte? Wynikałoby z tego, że terapia z komórek pacjentki nie ma sensu i trzeba sięgać po komórki młodych dawców.
Brzmiało to rozsądnie, bo z wiekiem w szpiku rzeczywiście wiele się zmienia. Gdyby jednak ten trop był słuszny, praca z Murcji nie miałaby szans powodzenia. Wszystkie pacjentki miały od 51 do 72 lat i zaawansowaną chorobę, a komórki pobrano z ich własnego szpiku. Autorzy piszą wprost, że wynik podważa przekonanie, jakoby MSC starszych osób i chorych tkanek były biologicznie upośledzone. Komórki nie były więc za stare. Po prostu nie wiedziały, dokąd iść.
Przełom: cukier jako adres zwrotny
Każdą komórkę pokrywa warstwa cukrów – glikokaliks. Po tej warstwie naczynia krwionośne rozpoznają, kogo zatrzymać. Białe krwinki, które mają trafić do szpiku, noszą na powierzchni cukier zwany sialylowanym antygenem Lewis X. Ściany naczyń szpiku stale wystawiają białko E-selektynę, które ten cukier chwyta. Krwinka najpierw toczy się po ścianie naczynia, potem zwalnia i w końcu przeciska się do szpiku.
MSC tego cukru nie mają, więc przepływają obok. W 2008 roku zespół Sacksteina opisał w „Nature Medicine”, jak to zmienić. Komórki na krótko zanurza się w roztworze z enzymem, który dokleja do białka CD44 na ich powierzchni cząsteczkę fukozy. Białko zaczyna wtedy pasować do E-selektyny jak klucz do zamka. Genów komórek nikt przy tym nie zmienia, a w doświadczeniach na myszach tak przygotowane ludzkie MSC docierały do szpiku i budowały tam kość.
W 2018 roku zespół z Murcji opisał w „Cytotherapy”, jak wytwarzać takie komórki w warunkach farmaceutycznych. Bez tego nie można by ich w ogóle podać ludziom.
Próba w Murcji
Badanie fazy I zarejestrowano pod numerem NCT02566655. Pacjentkom pobrano szpik, z którego przez mniej więcej miesiąc namnażano MSC. W dniu podania komórki pokryto fukozą i jedną kroplówką podano do żyły. Cztery pierwsze kobiety dostały 2 mln komórek na kilogram masy ciała, kolejne sześć – 5 mln.
Protokół przewidywał dwa lata badań, a potem jeszcze co najmniej trzy lata obserwacji złamań i bezpieczeństwa. Nie wystąpiło żadne poważne zdarzenie niepożądane. Poza spadkiem liczby złamań lekarze odnotowali kilka zmian w samej kości:
- przez około pół roku we krwi utrzymywał się podwyższony poziom znaczników tworzenia kości,
- w biopsji po czterech miesiącach powierzchnia tkanki kostnej była średnio o ok. 70 proc. większa,
- wzrosła objętościowa gęstość mineralna kości,
- po dwóch latach pacjentki zgłaszały o 34 proc. słabszy ból kości i o 30 proc. mniejszą niepełnosprawność.

Rys. 2. Wyniki dziesięciu pacjentek przed jedną kroplówką komórek z fukozą i po niej. Badanie nie miało grupy kontrolnej, a większość kobiet brała też zwykłe leki na osteoporozę. Opracowanie TRL09 na podstawie danych z: Moraleda i in., Cell 2026.
Ajit Varki z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego, który nie brał udziału w badaniu, nazwał wyniki w rozmowie z „Nature” „naprawdę niezwykłymi”.
Czego jeszcze nie wiemy
Autorzy i komentatorzy zgłaszają trzy poważne zastrzeżenia.
Po pierwsze, w badaniu nie było grupy kontrolnej. Kobiety włączono w najgorszym okresie choroby, a ryzyko złamań nie jest stałe. Lekarz Jan Schaefer zwraca uwagę, że grupa wybrana w najgorszym momencie zwykle wygląda później lepiej nawet bez leczenia.
Po drugie, większość pacjentek przyjmowała jednocześnie standardowe leki na osteoporozę. Autorzy podkreślają, że po kroplówce nikomu nie zmieniano leczenia, ale bez porównania z grupą, która komórek nie dostała, trudno oddzielić jedno od drugiego.
Po trzecie, nikt nie śledził komórek po podaniu. Nie wiadomo, ile z nich dotarło do kości i jak długo tam zostały. To, co zaobserwowano u myszy, u ludzi jest więc tylko prawdopodobne.
Zespół z Murcji przygotowuje już większe, randomizowane badanie z trzema grupami: komórki własne, komórki od zdrowego dawcy i leczenie bez komórek.
Lekcja dla biznesu
Według raportu Międzynarodowej Fundacji Osteoporozy w 2019 roku na osteoporozę chorowało w Polsce prawie 2 mln osób, z czego ponad 80 proc. to kobiety. Doszło do 206 tys. nowych złamań osteoporotycznych, a bezpośrednie koszty wyniosły blisko 694 mln euro. Leczenia nie dostawało 83 proc. kobiet z wysokim ryzykiem złamań.
Na takim rynku jedno podanie, które działałoby latami, byłoby dużą zmianą. Dziś leczenie osteoporozy to zwykle lata tabletek albo zastrzyków powtarzanych co kilka miesięcy. Pacjentki często je przerywają.
Terapia z własnych komórek ma jednak swoją cenę. Każda pacjentka to osobna seria produkcyjna: pobranie szpiku, miesiąc hodowli w sterylnym laboratorium, kontrola jakości i podanie w szpitalu, który ma takie laboratorium pod ręką. Tak dziś działają terapie zaawansowane, które Unia Europejska nazywa ATMP. Potrafią działać, ale są drogie i trudno je wytwarzać masowo.
Dlatego najciekawsza dla przemysłu jest druga grupa w zapowiadanym badaniu, czyli komórki od zdrowego dawcy. Jeśli zadziałają równie dobrze, z jednego dawcy można by wyprodukować wiele dawek, zamrozić je i wysyłać do szpitali jak zwykły lek. Taki produkt mogłaby wytwarzać firma kontraktowa, a nie pojedynczy szpital. Prawa do metody doklejania cukru należą do Sacksteina, więc każdy, kto chciałby ją wdrożyć, musiałby z nim negocjować licencję.
Dla polskich szpitali i producentów leków biologicznych to sygnał, że w medycynie regeneracyjnej coraz więcej znaczą nie same komórki, ale sposób, w jaki trafiają tam, gdzie mają pracować.
W skali TRL09 ta technologia ma ocenę 5/9: zadziałała w pierwszej, niewielkiej próbie na ludziach, ale żeby dowieść jej skuteczności, potrzeba badania z grupą kontrolną.
Bibliografia
- Moraleda JM, Linares LF, García-Bernal D i in. Glycocalyx-edited mesenchymal stem/stromal cell therapy in advanced osteoporosis. Cell (2026). DOI: 10.1016/j.cell.2026.08.017
- Sackstein R, Merzaban JS, Cain DW i in. Ex vivo glycan engineering of CD44 programs human multipotent mesenchymal stromal cell trafficking to bone. Nature Medicine (2008). DOI: 10.1038/nm1703
- López-Lucas MD i in. Production via good manufacturing practice of exofucosylated human mesenchymal stromal cells for clinical applications. Cytotherapy (2018). DOI: 10.1016/j.jcyt.2018.07.001
- Fischer UM, Harting MT, Jimenez F i in. Pulmonary passage is a major obstacle for intravenous stem cell delivery: the pulmonary first-pass effect. Stem Cells and Development (2009). DOI: 10.1089/scd.2008.0253
- Willers C, Norton N, Harvey NC i in. Osteoporosis in Europe: a compendium of country-specific reports. Archives of Osteoporosis (2022). DOI: 10.1007/s11657-021-00969-8
- ClinicalTrials.gov. NCT02566655: Phase I clinical trial to evaluate the intravenous infusion of autologous fucosylated bone marrow mesenchymal cells therapy in patients with established osteoporosis. clinicaltrials.gov/study/NCT02566655
- Dolgin E. Osteoporosis affects millions: could modified cells rebuild their bones? Nature (2026). nature.com/articles/d41586-026-02828-3
- Cassella C. Breakthrough to make bones stronger has the potential to reverse osteoporosis. ScienceAlert (2026). sciencealert.com
Komentarze· 0
Brak komentarzy. Dodaj pierwszy.