Materiał
Medtech · Bioelektronika · Medycyna · Deep Tech

Mały implant spala prądem nadmiar cukru we krwi myszy i nie wywołuje niedocukrzenia

Poziom gotowości3 / 9Dowód koncepcji
AutorRTRedakcja TRL09
Opublikowano
Czas czytania8 min

Mysz z cukrzycą typu 2 jest otyła i ma za dużo cukru we krwi. Pod jej skórą badacze z ETH Zurich wszyli płaską płytkę mniej więcej wielkości pendrive'a. W środku nie ma leku, nie ma żywych komórek ani enzymów. Jest kawałek filcu grafitowego, drobinki złota z jeszcze mniejszymi drobinkami platyny i mała elektronika. Gdy płytka dostaje prąd przez radio, zaczyna na swojej powierzchni utleniać glukozę z krwi. Po godzinie poziom cukru u myszy wraca do normy.

Zespół Martina Fusseneggera z Wydziału Nauk o Biosystemach i Inżynierii ETH w Bazylei opisał to urządzenie 22 października w „Science”. Nazwał je ECHO. Skrót pochodzi od angielskiej nazwy, którą można oddać jako elektrokatalityczny układ ze sprzężeniem zwrotnym do ochrony zdrowia. Ważniejsze od nazwy jest to, co urządzenie robi. Nie każe organizmowi samemu poradzić sobie z cukrem, jak robią to insulina i tabletki. Usuwa nadmiar glukozy bezpośrednio, chemią i prądem.

Na razie to wynik z laboratorium i z myszy. Nikt jeszcze nie wszczepił takiej płytki człowiekowi. Dobrze jednak prześledzić, jak zbudowano doświadczenie, bo pokazuje ono zupełnie inny pomysł na leczenie jednej z najczęstszych chorób świata.

Problem, który insulina tylko przesuwa

Cukrzyca typu 2 rzadko chodzi sama. Zwykle towarzyszy jej otyłość, a lekarze i badacze coraz częściej mówią o obu chorobach razem. Autorzy pracy piszą, że ten splot dotyka na świecie ponad 2,5 miliarda ludzi i kosztuje systemy ochrony zdrowia blisko 3 biliony dolarów rocznie.

Klasyczne leczenie działa przez ciało pacjenta. Insulina pomaga komórkom mięśni wciągnąć cukier z krwi. Metformina i nowsze leki z grupy agonistów GLP-1 też przestawiają przemianę materii, każdy na swój sposób. Komunikat ETH zwraca uwagę na prosty kłopot. Jeśli organizm nie zużyje energii, którą insulina wpuściła do komórek, nadmiar zamienia się w tłuszcz. Dlatego wielu chorych tyje mimo leczenia.

Do tego dochodzi stała dawka. Pacjent bierze tabletkę albo zastrzyk według planu, a cukier skacze po posiłku, przy złym śnie czy stresie. Pompy insulinowe sterowane czujnikiem umieją już dopasować dawkę na bieżąco. Nadal jednak podają lek, który zostaje w organizmie przez jakiś czas.

Fussenegger mówi wprost, że chciał „zupełnie nowej zasady”. Zamiast prosić ciało, żeby zajęło się cukrem, postanowił ten cukier po prostu zabrać.

Płytka ze złota i platyny

Sercem ECHO jest katalizator, czyli materiał, który przyspiesza reakcję chemiczną, ale sam się w niej nie zużywa. Zespół zbudował go od zera. Podstawą jest filc grafitowy, który przewodzi prąd i ma dużą powierzchnię. Na włóknach siedzą kuliste skupiska złotych płatków, a płatki obsypano jeszcze drobniejszymi cząstkami platyny. Pod mikroskopem elektronowym te skupiska przypominają róże pustyni, czyli kryształy znane z kolekcji minerałów.

Gdy na katalizator podać napięcie, glukoza na jego powierzchni zamienia się w glukonian. To związek uboższy w energię, który nerki łatwo usuwają z moczem. Według „Scientific American” myszy spalały mniej więcej jedną piątą powstałego glukonianu, a resztę wydalały. Część cukru po prostu nie trafia więc do tkanek i nie odkłada się jako tłuszcz.

Prąd jest mały. W doświadczeniach na myszach wystarczało 0,75 wolta i 10 miliamperów. Płytka nie ma baterii na całe życie. Energię dostaje bezprzewodowo, na częstotliwości 13,56 megaherca, którą międzynarodowo zarezerwowano dla zastosowań przemysłowych, naukowych i medycznych. Elektronika sterująca siedzi w obudowie wydrukowanej w 3D.

Najbardziej zaskakuje wybiórczość. We krwi krąży kilka cukrów podobnych do glukozy, na przykład fruktoza, galaktoza czy laktoza. Katalizator rusza tylko glukozę. Fussenegger przyznał w rozmowie z „Scientific American”, że zespół nie wie, dlaczego tak jest. Badacze tego nie zaprojektowali i nie mają na razie wyjaśnienia ani funkcjonalnego, ani strukturalnego. Szef zespołu nazwał to szczęśliwym trafem. To uczciwa uwaga, ale też pierwsze pytanie, na które trzeba będzie odpowiedzieć przed badaniami na ludziach.

Próba w kolbie: pięć litrów

Mysz ma około dwóch mililitrów krwi. Człowiek ma jej mniej więcej pięć litrów. Dlatego, zanim ktokolwiek zacznie myśleć o pacjentach, trzeba sprawdzić, czy katalizator poradzi sobie z dużą objętością.

Zespół zrobił to w prosty sposób. Przez naczynie z pięcioma litrami pożywki z glukozą przepuszczano płyn, a katalizator przerabiał w nim cukier. Według ETH układ zamieniał glukozę także w tej objętości, a „Scientific American” pisze, że równie skutecznie jak w małej skali. To dobry znak, ale nie dowód. Kolba nie ma naczyń włosowatych, układu odpornościowego, posiłków ani wahań hormonów. Pokazuje tylko, że sama chemia nie zatrzymuje się na objętości myszy.

Sześć tygodni u myszy

Właściwe doświadczenie przeprowadzono na myszach z cukrzycą typu 2 i otyłością. Po włączeniu urządzenia cukier we krwi wracał do normy w ciągu godziny. Powtarzane zabiegi trzymały go w normie przez sześć tygodni.

Zmienił się też sposób, w jaki zwierzęta zużywały energię. Gdy glukozy było mniej, organizm sięgał po zapasy tłuszczu. Myszy chudły, spadał im poziom trójglicerydów, czyli tłuszczów krążących we krwi. Rosło za to stężenie wolnych kwasów tłuszczowych i ciał ketonowych, a to typowy ślad spalania tłuszczu.

Dla bezpieczeństwa najważniejsze jest to, czego badacze nie zobaczyli. Nie wykryli niedocukrzenia, czyli spadku glukozy poniżej normy. To najgroźniejsze powikłanie leczenia insuliną. Nie zauważyli też niepożądanych zmian w fizjologii, stanu zapalnego ani zmian w zachowaniu zwierząt. Tkanka wokół płytki nie bliznowaciała, a z katalizatora nie wypłukiwał się metal.

Ten ostatni punkt ma duże znaczenie. Wiele eksperymentalnych implantów na cukrzycę zawiera kapsułki z żywymi, zmodyfikowanymi komórkami, które wydzielają białka lecznicze. Organizm często obudowuje je tkanką bliznowatą i komórki przestają działać. Płytka ECHO po sześciu tygodniach pod skórą nadal działała po wyjęciu. Według pracy niektóre egzemplarze pozostawały aktywne nawet po trzech miesiącach.

Telefon włącza i wyłącza

Ostatni element to sterowanie. Wiele osób z cukrzycą nosi dziś na ramieniu ciągły monitor glukozy, czyli mały czujnik, który co kilka minut mierzy cukier w płynie tkankowym. Zespół z Bazylei połączył ECHO właśnie z takim zwykłym, kupionym w sklepie czujnikiem.

Działa to tak. Czujnik wysyła odczyty przez Bluetooth do smartfona albo zegarka. Gdy cukier po posiłku przekroczy ustalony próg, telefon włącza katalizator. Gdy poziom spadnie do wartości docelowej, urządzenie samo się wyłącza. W ten sposób układ ma chronić przed niedocukrzeniem. U myszy taka pętla działała dwa tygodnie bez udziału człowieka.

„Przez dziesięciolecia leczyliśmy cukrzycę, mówiąc ciału, jak ma sobie radzić z glukozą. Teraz pokazujemy, że możemy przejąć kontrolę nad glukozą bezpośrednio, elektroniką zamiast lekami” – mówi Fussenegger w komunikacie uczelni.

Skąd ten pomysł

Laboratorium Fusseneggera od lat szuka sposobów, żeby sterować przemianą materii z zewnątrz. W 2023 roku ten sam zespół pokazał w „Nature Metabolism”, że prądem stałym z baterii da się włączać wybrane geny w zaprojektowanych komórkach ssaków. Takie rozwiązania wymagają jednak żywych komórek. Te trzeba chronić przed układem odpornościowym, utrzymać przy życiu, wyprodukować w powtarzalny sposób i przeprowadzić przez trudną ścieżkę dopuszczenia do obrotu.

ECHO omija ten kłopot, bo cały katalizator jest nieorganiczny. W komentarzu do pracy w tym samym numerze „Science” William Bentley i Gregory Payne zwracają uwagę, że elektrody w medycynie zwykle działają na sygnały elektryczne ciała, jak w rozruszniku czy defibrylatorze. Tutaj elektroda nie pobudza nerwów ani serca. Prowadzi reakcję chemiczną, która usuwa z krwi konkretną cząsteczkę.

Gdzie są haczyki

Uczciwy opis tej pracy musi wymienić kilka ograniczeń.

Po pierwsze, to wciąż myszy. Wynik odpowiada mniej więcej trzeciemu poziomowi gotowości technologii w skali TRL: zasada działa w laboratorium i na modelu zwierzęcym, ale nie ma jeszcze prototypu dla ludzi. Mysia cukrzyca z otyłością to model, a nie choroba, z którą człowiek żyje dwadzieścia lat.

Po drugie, skala. Kolba z pięcioma litrami płynu to nie to samo co krążenie dorosłego człowieka, który zjada obiad. Trzeba policzyć, jak dużą powierzchnię katalizatora i ile energii będzie potrzebował implant dla pacjenta. Otwarte jest też pytanie, jak często trzeba będzie go zasilać i co pacjent ma przy sobie nosić.

Po trzecie, czas. Luisa Torsi, chemiczka z Uniwersytetu w Bari, która nie brała udziału w badaniu, przyznaje w „Scientific American”, że sześć tygodni stabilnej pracy to już dużo więcej, niż potrafi dzisiejsza technika. Jako kolejne kroki wymienia długotrwałą zgodność z tkankami, utrzymanie aktywności katalizatora i bezpieczne usuwanie glukozy w skali potrzebnej człowiekowi.

Po czwarte, niewyjaśniona wybiórczość. Jeśli nikt nie wie, dlaczego katalizator wybiera akurat glukozę, trudno przewidzieć, czy zachowa tę cechę po latach w ciele, przy innych składnikach krwi i u innych pacjentów.

Zespół zapowiada, że chce rozwinąć układ w wyrób medyczny. Argumentuje, że skoro mechanizm nie wymaga komórek ani enzymów, rozwój techniczny może być prostszy. Do tego czujniki glukozy, sterowanie i bezprzewodowe zasilanie są już dostępne na rynku. Fussenegger liczy, że implantacja u człowieka wymagałaby małego nacięcia, a nie poważnej operacji. Marzy mu się zabieg raz na kilka miesięcy albo raz w roku. To jednak plan, a nie wynik.

Co to znaczy dla Polski

Według danych NFZ w 2022 roku w Polsce na cukrzycę chorowało 3,11 miliona dorosłych, wyraźnie więcej niż cztery lata wcześniej. Świadczenia, wyroby medyczne i leki związane z tą chorobą kosztowały wtedy publicznego płatnika około 2,5 miliarda złotych. Zdecydowaną większość przypadków stanowi cukrzyca typu 2, a ta zwykle idzie w parze z nadwagą.

Ciągłe monitory glukozy są już w Polsce znane pacjentom i lekarzom. To ważne, bo ECHO nie potrzebuje nowego czujnika. Korzysta z tych, które ludzie już noszą. Jeśli kiedyś trafi do badań klinicznych, polskie ośrodki diabetologiczne mają doświadczenie z technologiami opartymi na takich czujnikach i z dużymi grupami chorych.

Jest też wątek przemysłowy. Wyroby medyczne wymagają precyzyjnej elektroniki, obudów i bezpiecznych układów zasilania. Jeśli z pracy ETH powstanie spin-off, będzie szukał w Europie dostawców takich podzespołów, także w krajach z rozwiniętym przemysłem elektronicznym, jak Polska.

Najważniejsza jest jednak zmiana myślenia. Od stu lat leczymy cukrzycę lekami, które uczą ciało radzić sobie z cukrem. Płytka z Bazylei proponuje coś innego: usunąć nadmiar glukozy tak, jak filtr usuwa zanieczyszczenie. Czy to zadziała u ludzi, pokażą dopiero lata badań. Pierwsze doświadczenie wygląda jednak przekonująco.

Bibliografia

  1. Maity D., Guha Ray P., Buchmann P., Charpin-El Hamri G., Fussenegger M. Wireless electrocatalytic closed-loop system for drug-free management of diabesity. Science 394(6822), eady8560 (2026). DOI: 10.1126/science.ady8560
  2. Bentley W.E., Payne G.F. Putting glucose metabolism under electronic control. Science (2026). DOI: 10.1126/science.aem0762
  3. Huang J., Xue S., Buchmann P., Teixeira A.P., Fussenegger M. An electrogenetic interface to program mammalian gene expression by direct current. Nature Metabolism 5 (2023). DOI: 10.1038/s42255-023-00850-7
  4. Rüegg P. Tackling diabetes with an electronic implant: how a tiny catalyst lowers blood sugar. ETH Zurich News (22.10.2026). ethz.ch
  5. Krywko J. This implant burns up excess blood sugar with electricity. Scientific American (22.10.2026). scientificamerican.com
  6. Narodowy Fundusz Zdrowia. Profilaktyka cukrzycy typu 2 – środa z profilaktyką. nfz.gov.pl. nfz.gov.pl

Komentarze· 0

Brak komentarzy. Dodaj pierwszy.

Dodaj komentarz